AS DONAS DA NOITE NA FACTORÍA LITERARIA DA CASA DA PENELA

De primeiro pola esquerda da imaxe, o autor do artigo comparte a primeira fila con Marisa Padrón, Fernanda Trigo, Pepe de Noriega e Margarita Bermúdez

Carlos Pascual Garcés    

Tiven o pracer de asistir na Casa da Penela a un encontro cultural con ocasión da presentación do libro As donas da noite de Lionel Rexes, premio Balbino 2025.

 O acto comezou cunha peza musical composta e interpretada polo gaiteiro Miguel Chao e continuou cunhas palabras de Xulio Rodríguez Leiras, que agradeceu a presenza de todos nós, especialmente daqueles que viñeran desde lonxe, como foi o caso dos Amigos da República desprazados desde Ourense e de Luciano do Monfadal desde Santiago. O anfitrión remarcou a importancia da lectura: “non hai maior traxedia que unha sociedade que non le, porque unha sociedade que non le é unha sociedade que non pensa e que non produce pensamento. Alguén dicía que a tolerancia chegará a tal nivel -enfatizou- que as persoas intelixentes terán prohibido pensar para non ofender os imbéciles”. Despois de recordar unhas palabras de Lorca (“Dostoievski, no seu exilio na Siberia, en vez de pedir comida, bebida ou abrigo para soportar as súas penalidades, pedía libros para que non lle morrese a alma”), o orador fixo outras reflexións moi interesantes antes de facer a presentación dos compañeiro de mesa (Bernardo Penabade e Lionel Rexes) e de ter unhas palabras de emocionada lembranza para o finado Pepe de Bastián, asiduo destes actos culturais. 

Exercitou de condutor o profesor de lingua e literatura, xa xubilado, Bernardo Penabade que fixo unha exposición detallada dos elementos fundamentais da estrutura que toda creación narrativa literaria debe conter: quen, cando, onde e que. Púxonos como exemplo o propio acto que podería formar o argumento dunha narración: quen (as persoas alí presentes), cando (o día da poesía), onde (na casa da Penela) e que (a presentación do libro de Lionel). A casa da Penela, como nos recordou, é considerada como unha factoría literaria; e, para dar testemuño diso, convidou seis persoas curtidas do ensino, da poesía e da memoria a unha breve lectura do comezo do libro onde xa se poden ver esas primeiras premisas da creación narrativa. As lecturas de Margarita, Luciano, Fernanda, Pepe, Margarida e Marisa deixan de xeito claro o quen (os 4 rapaces protagonistas), cando (o 12 de Outubro), onde (no Valadouro) e que (formación dunha plataforma estudantil), as catro premisas en que Bernardo baseou a súa explicación e que entrelazadas entre si dan como resultado esa estrutura que facilita ao lector a comprensión da narración. Fíxonos unha disertación sobre o que é o continente e o contido do libro cun exemplo ben curioso e sinxelo de entender: a través dunha caixiña de regalo (o continente) e dunha pulseira (o contido). Por outra banda mostrou disconformidade coa “revisión” que se fai por parte das editoriais aplicando un corsé á narrativa que ás veces, en vez de mellorar, empeora a obra.

Na súa quenda, Lionel tocou lateralmente o debate entre conservadorismo e inmobilismo e centrouse en que concibiu a obra con protagonismo xuvenil, mais entende que a trama encerra certa profundidade histórica que a afasta do público que está nesta fase da vida. Segundo el, un dos fíos fundamentais do libro é a dicotomía urbe e rural; e mostrou os condicionantes que teñen as persoas que se incorporan ao rural, moitas veces cualificadas como extravagantes. Referíndose ao cambio social, alertou dunha visión distorsionada: "o rural de hoxe non ten nada que ver co rural de hai dúas xeracións" (el interpreta que a sociedade galega é inmobilista, non conservadora; e os dous conceptos darían pé a unha palestra específica). Tras explicar que na actualidade a vida económica no campo non xira só arredor da agricultura e da gandaría, falounos do rural como “fonte de iniciativas culturais”. Lonxe de romanticismos, lamentou a escasa participación das xeracións máis novas nas diferentes iniciativas de desenvolvemento económico e cultural.

A xornada finalizou cun xantar de confraternidade. Entre prato e prato e na sobremesa, as conversas a cada cal mais interesante e a confianza xeral de que a factoría literaria da Penela continuará albergando encontros destas características. A continuidade do debate "conservadorismo vs. inmobilismo" fica para outra ocasión.

                               Reportaxe audiovisual realizada coas gravacións feitas polo autor do artigo